Bitta paraning yo'li¶

Bu yerda — paraning boshlanishidan panelda tayyor hisobot paydo bo'lishigacha bo'lgan butun yo'l. Avval buni jonli misolda ko'rsatamiz, so'ng xuddi shu narsani sxema tarzida, keyin esa qat'iy qadamma-qadam. Texnik tafsilotlarsiz — faqat nima va qanday tartibda sodir bo'lishi.

Bitta paraning tarixi¶

Ismlar va raqamlar — ko'rgazmalilik uchun o'ylab topilgan.

Dushanba, 14:00. 305-auditoriyada 2-kurs guruhida («Logistika» yo'nalishi, rus tilidagi oqim) «Tashishlarni tashkil etish» fanidan amaliy mashg'ulot boshlanadi — odatdagi 80 daqiqalik para. Uni Karimova D. (dots.) olib boradi. Auditoriyada, odatdagidek, oddiy kamera osilgan — tipik OTMlarda allaqachon o'rnatilgan xuddi shunday kamera — u darsni (tasvir va ovozni) yozib boradi. Karimova ham, talabalar ham hech narsani maxsus qilishmaydi: para har doimgidek o'tadi.

15:20. Para tugaydi, talabalar tarqaladi. Odamlarning bu «sehr»dagi ishtiroki shu bilan tugaydi — bundan buyon hammasini ControlAI qiladi.

15:21. Tizim dars jadvali orqali biladi: 2-kurs guruhining 305-auditoriyadagi darsi hozirgina tugadi. U o'zi bu paraning yozuvini oladi — OTM videoregistratoridan, ya'ni kameralar baribir yozib turadigan o'sha videoregistratordan; hech kim fayllarni qo'lda yuklamaydi.

Keyin ControlAI parani bir vaqtning o'zida bir nechta tomondan tahlil qiladi:

tinglaydi — nutqni tanib oladi va kim (Karimovami yoki talabalarmi) qancha gapirganini, nechta savol va pauza bo'lganini tushunadi; bunda o'zbek-rus aralash nutqni ham ishonchli taniydi;
dars kuzatuv varag'i bilan solishtiradi — OTMning o'z dars kuzatuv varag'ini to'ldiradi: rejalashtirilgan mavzu kafedrada qabul qilingandek ochilganmi;
ko'radi (2-bosqich) — tizim rivojlanishining keyingi bosqichida xuddi shu video asosida davomat va talabalarning kechikishlari ham qo'shiladi; buning uchun yozuv bugundan boshlab allaqachon olinmoqda.

16:20, para tugaganidan taxminan bir soat o'tib. Hisobot tayyor bo'lib panelda paydo bo'ladi. Har kim o'ziga tegishlisini ko'radi:

Dekan va dekanat para kartochkasini ko'radi: dars bo'lib o'tdi, o'z vaqtida boshlandi va tugadi, o'qituvchi vaqtning 58 foizida gapirdi, talabalar — 42 foizida, 24 ta savol berildi. Yonida — «dars DNK»si (vaqt qanday taqsimlanganini ko'rsatuvchi rangli lenta) va bir nechta belgilangan lahzalar bor.
Ichki ta'lim sifati nazorati bo'limi to'ldirilgan dars kuzatuv varag'ini ochadi, AI baholarini tezda tekshiradi va zarur bo'lsa to'g'irlaydi.
Kafedra mudiri bu parani o'z kafedrasining umumiy manzarasida — qolgan darslar va o'qituvchilar qatorida — ko'radi.
Karimova o'z shaxsiy kabinetiga kirib, o'z statistikasi va darsning qisqacha xulosasini ko'radi — bu «yuqoridan qo'yilgan baho» emas, balki nimani yaxshilash kerakligini tushunishga yordam beradigan ma'lumotlar.

Hech kim yozuvni qayta ko'rmadi. Hech kim qo'lida varaq bilan «ochiq dars»da o'tirmadi. Para shunchaki o'zi tushunarli raqamlar va hisobotga aylandi — va shunday har bir auditoriyadagi har bir para bo'yicha.

Xuddi shu yo'l — sxema tarzida¶

flowchart TD
    A["Para davom etmoqda — mavjud kamera video va ovozni yozmoqda"] --> B["Para tugadi (jadval bo'yicha)"]
    B --> C["ControlAI OTM videoregistratoridan yozuvni o'zi oladi"]
    C --> D["Darsni tahlil qilish"]
    D --> D1["Tinglaydi: kim gapirdi, savollar, pauzalar"]
    D --> D3["Dars kuzatuv varag'i bilan solishtiradi"]
    D -.-> D2["2-bosqich: video orqali davomat va kechikishlar"]
    D1 --> E["Tayyor hisobot — taxminan bir soatdan so'ng"]
    D3 --> E
    D2 -.-> E2["Video ko'rsatkichlari — 2-bosqichda hisobotni to'ldiradi"]
    E --> F["Panel"]
    E2 -.-> F
    F --> G1["Dekanat / dekan"]
    F --> G2["Sifat bo'limi / kafedra mudiri"]
    F --> G3["O'qituvchi"]

Xuddi shu yo'l — qadamma-qadam¶

Para davom etmoqda. Auditoriyadagi kamera video va ovozni yozadi — odatdagidek, odamlar ishtirokisiz. OTMda allaqachon mavjud bo'lgan kameralar va videoregistratordan foydalaniladi.
Para tugadi. ControlAI dars jadvali orqali qaysi auditoriyada va qachon dars tugaganini biladi — jadval tizim uchun «boshqaruv pulti» vazifasini bajaradi.
Yozuv olinadi. Tizim paraning yozuvini OTM videoregistratoridan o'zi yuklab oladi — qo'lda hech narsa yuklash shart emas.
Ovoz — nutqqa aylanadi. ControlAI darsni «tinglaydi»: aytilganlarni tanib oladi (jumladan, o'zbek-rus aralash nutqni ham) va kim gapirganini — o'qituvchi yoki talabalar — ajratadi.
Video — auditoriya (2-bosqich). Keyingi bosqichda tizim tasvirni «ko'rishni» o'rganadi — alohida va hisobotni kechiktirmasdan: auditoriyada nechta talaba bor, nechtasi kechikkan. Buning uchun yozuv bugundan boshlab allaqachon to'planmoqda.
Ko'rsatkichlarni hisoblaydi. Para haqiqatan o'tkazilgani, o'z vaqtida boshlanib tugagani; nutq balansi, savollar soni, pauzalar, punktuallik — hammasi raqamlarda.
Dars kuzatuv varag'i bilan solishtiradi. OTMning dars kuzatuv varag'ini to'ldiradi va rejalashtirilgan mavzu ochilgan-ochilmaganini tekshiradi.
Hisobot yozadi. Tayyor raqamlarni qisqa va tushunarli matnga aylantiradi — guruh tilida (o'zbek yoki rus).
Panelda ko'rsatadi. Natija panelda paydo bo'ladi — har kim o'z hisobiga kirib, o'ziga tegishli narsani ko'radi.

Agar para bo'lmagan bo'lsa-chi?¶

Bu yerda ikki holat bor.

Para oldindan bekor qilingan. Agar dars bo'lmasligi oldindan ma'lum bo'lsa (bayram, o'qituvchi almashinuvi, oqim ko'chirilishi), bu oldindan paneldagi jadvalda belgilanadi — va ControlAI bu parani umuman ishga olmaydi.

Para shunchaki o'tkazilmagan. Agar jadvalda para qolgan bo'lsa-yu, hech kim kelmagan yoki auditoriya bo'sh bo'lsa, ControlAI buni o'zi payqaydi: yozuvda nutq yo'q — u to'liq tahlilga vaqt sarflamaydi va parani «para o'tkazilmagan» deb belgilaydi; bunday para to'lov hajmiga kirmaydi. Dekan va dekanat bu belgini ko'rib, nima bo'lganini tushunadi: bu — «para haqiqatan o'tkazildimi?» degan savolga xolis javob — yo'laklarda nazoratchisiz, har bir para bo'yicha.

Ma'ruzalar va seminarlar¶

Para o'tkazilganligini nazorat qilish, tayming va ma'ruzachi nutqi ulushi — bularning barchasi istalgan auditoriyada ishlaydi: seminar xonasidan tortib ma'ruza zaligacha. Halol eslatma: katta ma'ruza zallarida transkriptning to'liqligi kameraning zalni qanchalik yaxshi «eshitishiga» bog'liq. Shu sababli ulanish paytida har bir auditoriyada audio-audit o'tkaziladi: kameraning o'rnatilgan mikrofoni testdan o'tmagan joylarda kameraning audio-kirishiga tashqi mikrofon ulanadi — bu auditoriyaga qo'shilishi mumkin bo'lgan yagona narsa.

Natijani qancha kutish kerak¶

Para bo'yicha asosiy hisobot (nutq, savollar, dars kuzatuv varag'i) odatda dars tugaganidan taxminan bir soat o'tib tayyor bo'ladi. Video ko'rsatkichlari (davomat, kechikishlar) — bu 2-bosqich: ular paydo bo'lganda, nutq ko'rsatkichlaridan keyinroq, sutka davomida kelib, hisobotni to'ldiradi va uni hech qachon kechiktirmaydi.

Agar bino aloqa kanali zaif bo'lsa, yozuv darhol emas, balki kechasi olinishi mumkin — bunday holda hisobot ertasi kuni tayyor bo'ladi. Bu haqda ulanish bosqichida kelishib olinadi.

Ushbu bobning asosiysi: para tugagach ControlAI OTMda allaqachon mavjud bo'lgan videoregistratordan yozuvni o'zi oladi, darsni tinglaydi, ko'rsatkichlarni hisoblaydi, dars kuzatuv varag'i bilan solishtiradi va odatda bir soat ichida tayyor hisobotni panelda ko'rsatadi — rektorat, dekan, sifat bo'limi, kafedra mudiri va o'qituvchi uchun alohida-alohida (video orqali davomat 2-bosqichda qo'shiladi). Auditoriyalarga hech narsa o'rnatilmaydi, odamlar yozuvlarni qayta ko'rmaydi va varaqlarni qo'lda to'ldirmaydi.

→ Keyingi: 04. ControlAI nimalarga qodir — tizim nimalarni ko'rishi va o'lchashining to'liq ro'yxati.